«ДАСПЕЛА ДУША МАЯ Ў ЦЯРПЕННІ...»

Ветру Вецер ты мой, вецер, Вазьмі маю душу! Бо за што ж на свеце Мучыцца так мушу? Каля мяне цёмна, Каля мяне глуха – Галасок ніводны Не дайдзе да вуха. Ніякае зоркі Над сабой не бачу. Сэрца жаль мне сціснуў, Плачу, горка плачу. Вазьмі, вецер, душу – Нясі на край свету! Нясі на край свету, Развей яе ў пух… Ах, чаму, скажы мне, Толькі чалавек я? Чаму я не дух?! 1914

На ад’ездзінах На ад’ездзінах з роднае хаты, Пажагнаўшы загон шэры свой, Я ў дарогу ўзяў велькі-багаты Скарб, пасвенчаны Маткай-зямлёй. Тая памятка з роднай зямелькі Яе слёзнай расою абліта — Гэта беленькі цвет канапелькі, Каласочак даспелага жыта. 1914

* * * Бываюць вогнішчы,         бурай-дажджамі залітыя, Вуголлем чорным,         попелам шэрым пакрытыя... Бываюць душы,         як той агонь, спапялеўшыя, Напалову мёртвыя,         напалову абамлеўшыя... Калі ж рукою         бязбоязнай іх закранём — Заззяюць полымем ясным,                         жывым агнём... 1915

Я не баюся... Я не баюся жыццёвай буры, Хоць добра знаю яе шум пануры, І змрочнага не баюся ценю Без ласкі цёплай сонца праменю, І не баюся працаў мазольных Для рук бяздольных... Але ж баюся я ўтраты веры, Траты энергіі баюся без меры, Баюся жыці без ідэалу, Бо ў чорнай пустцы сэрца б сканала... Больш чым цялеснай баюся смерці – Душой умерці... 1915

* * * Грамадою-чарадою Плылі думкі за табою Ясны, светлы май. Паўставалі летуценні... Заціхалі боль, цярпенні... Прад вачамі — рай... Зашумелі нудна лозы, Паліліся дажджу слёзы, Восень надышла. Душа сціхла, страпянулася, Скінуўшы чары, аглянулася: Раю не знайшла... 1917

Сум Над маёю душой, поўнай дум, Шэрыя скрыллі прасцёр ціхі Сум. Мае вочы ўпіліся у яго твар. Ён з іх высмактаў увесь жыццёвы жар. I вясёлы на вуснах выгасіў смех. I збяліў пацалункам іх, быццам снег. I абняў маю душу, поўную дум, Шэрыя скрыллі прасцёршы, ціхі Сум. 1920

Зоська Верас з дачкой Галінай Войцік і зяцем Лявонам Луцкевічам.

Псальм

Даспела душа мая ў цярпенні, о Божа мой... Напоўнілі яе і жаль, і боль, але ж не апанавалі яе ні злосць, ні нянавісць. Апусцела яна і ўвайшла ў глыб сваю, каб схаваць ад цікавага вока свой сум і жуду. Пакрыліся раны яе тканінай містэрнаю, а пад ёй плыве і плыве кроў жывая...

Не затрымлівай, о Божа мой, крыві плывучай, не адбірай яе агню жывога, бо акамянее душа мая, Пане, і цвёрдай масаю зробіцца. Няхай плыве кроў гарачая, няхай жыве боль магутны, каб не сталася яна падобнаю да скалы горнай, нячулай на енкі і стогны ветру бяздольнага.

Нёмну

З далёкай краіны, праз акопы і рады штыкоў нясецца думка мая лётам быстрага сокала да цябе, мой Нёман таёмны... Да тваіх берагоў, цёмнымі пушчамі пакрытых... Да тваіх вод люстраных...

Я помню, як беглі светлыя хвалі твае і ціхім шопатам сваім будзілі ў душы гэтулькі дум-казак, гэтулькі мар-сноў... І адкрываліся вочы, аслепленыя пылам будзёншчыны, і бачылі перад сабою гэтулькі цудаў нявіданых. І адчыняліся вушы, аглушаныя шумам жыццёвым, і чулі песні нечуваныя...

Воды твае, о Нёман мой, былі магічнай істужкай, нясучай усе абразы, сабраныя з берагоў тваіх, і ўсе галасы, якія ты чуў у падарожжах тваіх. Колькі песняў ты чуў, колькі слёз, гора прыняў ты, колькі захаваў ты таямніц людскіх, сцерагучы іх зайздросна ў сваёй халоднай глыбіні...

А цяпер, о бедны Нёман мой, цяпер цябе напаілі гарачай крывёй... Цяпер накармілі цябе целам людскім... Цяпер апаганілі святыя воды твае збуглёнымі астаткамі хат і адрын... І берагі твае апусцелі, і яны страцілі ўсю сваю красу...

Ці ты і гэты грэх людскі захаваеш у хвалях сваіх і пасля — некалісь — які з унукаў нашых вычытае яго сваёй чуткай душой? I, спалоханы грозай крывавых абразоў, уцякаць будзе ад цябе? О не, не, Нёман! Ты гэтага не захаваеш, не будзеш помніць таго страшнага сну. Воды твае аднясуць кроў і трупы далёка... Спалошчуць, абмыюць акрываўленыя берагі. Літосным шопатам заглушаць енкі і стогны. I, поўныя цішыні і спакою, укалышуць набалелыя душы дзяцей гора і слёз...

1917

Вольга Іпатава, Сяргей Панізьнік, Віталь Скалабан і Уладзімір Содаль віншуюць Зоську Верас з днём нараджэння. 1985 г.

Шкада

Шкада мне тых, што не спачынуць сёння... Тых, чые думкі спавіла чорная ноч болю... Тых, чые вочы збялелі ў муках сэрцаў... Тых, чыя душа забіта здзекам ворагаў... Тых, каторых праўды свет паняць не можа. Шкада мне тых, што па цярністых пуцінах жыцця ў адзіноцтве ідуць. Нясуць поўнымі жменямі цудоўныя дары Праўды, Дабра і духовай Пекнаты, але ж ніхто да іх не працягне рукі, ніхто іх не бярэ... I далей ідуць, адзінокія, з душамі, атручанымі жалем і крыўдай...

Але ж і тых шкада, чые вочы не бачаць справядлівасці... Чые сэрцы акамянелі ў злосці...

Чые душы спавітыя цемраю крыўды людской, нячулыя на святло праўды... Шкада тых, што раняць людскія пачуцці, топчуць іх і панявяраюць... I тых шкада, чые нізкія шэрыя інстынкты не маюць адвагі бараніць таго, што яснае, і разводзяць цемру зла.

Шкада цябе, род людскі... Род ахвяр і забойцаў...

1925

Канвалія

У маленькай крывенькай хатцы пад самым лесам жыла са сваёй маткай бедная маленькая дзяўчынка. Яна гуляла па зялёнай сенажаці з другімі дзяцьмі, пасвіла жывёлу, збірала краскі, слухала птушыныя песні і, хоць бедная, была вясёлая і шчаслівая.

Ды нядоўга пажыла яна на белым свеце. Раз неяк захварэла і хутка памёрла, а дзеля таго, што была вельмі добрая, зараз жа пасля смерці апынулася ў небе сярод белых скрыдлатых анёлкаў, сярод птушак райскіх.

І пытаюцца ў яе анёлкі: — Ці не шкада табе, дзіцятка, тваёй хаткі ўбогай? — А яна ім адказвае: — Як жа я магу шкадаваць сваю хатку, крывую ды маленькую, калі я цяпер жыву ў цудоўным небе?

Анёлкі ізноў пытаюцца: — А ці не сумуеш ты па дзецях, з каторымі гуляла, па кветках, што растуць на вашым лузе? — Чаго ж маю сумаваць па дзецях, калі тут з анёлкамі гуляю, ці па кветках, калі тут шмат пякнейшыя растуць навакола?

Нарэшце анёлкі пытаюцца: — А ці не шкадуеш ты сваёй маткі, што там на зямлі так горка па табе плача-забіваецца?

Успомніўшы сваю маму, дзяўчынка засмуцілася, сціснулася яе сэрца, а з вачэй пасыпаліся дробныя слёзкі. Ды не слёзкамі яны на зямлю ўпалі, а з’явіліся ў густым лесе, побач матчынай хаткі, белымі, пахучымі чарачкамі лясной канваліі.

1927

Гл. таксама:
Міхась СКОБЛА :: ШАРАЯ ПТАШКА ПАНАРСКАГА ЛЕСУ ::