ДА 130-ГОДДЗЯ
З ДНЯ НАРАДЖЭННЯ
ЯНКІ КУПАЛЫ

Да Бога ў касцёл святога Мацвея

Адзін час, у 1904–1909 гады, Луцэвічы жылі ў Бараўцах. Пра гэта напісаная мая кніжачка «Тут бачу свой край». Калі я збіраў звесткі пра гэты кут, аднаго разу падумаў: «А куды ж бараўскія католікі, а разам з імі і Луцэвічы, хадзілі на Імшу, у які касцёл?» Пацікавіўся пра гэта ў бараўскога люду. І пачуў: «А ў Халяўшчыну!.. Ездзілі ў Халяўшчыну... Там быў касцёл. Гэта за Астрашыцкім Гарадком».

Сёння гэты кут нам больш вядомы як Раўбічы. Даўней жа, у пару Купалавага юнацтва, увесь гэты абшар католікі называлі не інакш як Халяўшчына. Назоў гэты маляўнічы кут атрымаў у гонар тутэйшага шляхціца Лукаша Халявы, які калісьці падчас страшэннай навальніцы выратаваў абраз Маці Божай Карміліцы. З гэтай нагоды ў непаўторна маляўнічым куточку на высокім пагорку над ракою Вушачаю на пачатку XVII ст. быў збудаваны касцёл святога Мацвея. У гэтую святыню і хадзілі Луцэвічы з Бараўцоў. Гэты факт амаль невядомы вернікам раўбічскага касцёла. Але хай цяпер і яны ведаюць, што ў гэтым касцёле адзін час маліліся Богу бацькі і сёстры вялікага песняра, а разам з бацькамі, напэўна, і сам Ясь Луцэвіч — Янка Купала. Цяпер у гэтым касцёле працуе этнаграфічны музей, але вернікі з навакольных вёсак дамагаюцца, каб святыня зноў стала святыняю. Хай жа ў гэтым ім паспрыяе і песнярова імя.

Як звалі Янку Купалу?..

Неяк разгаварыліся мы з адным дасведчаным у рэлігійных канфесіях чалавекам. Дык ён і кажа мне:

— А Янка Купала быў католік?..

— Так, — кажу я, — католік.

— То чаго гэта вы яго завеце Іванам? Няма ў католікаў такога імя. І не было...

Вось неспадзяванка! Не ведаю, што і сказаць чалавеку. І праўда: чаго гэта нашага «Баяна» некаторыя Іванам завуць, калі ён — Ян, Янка, Янусь, Ясь.

Пацікавіўся ў Купалавай пляменніцы Ядвігі Раманоўскай, ці называлі нашага слыннага Янку Купалу Іванам у сям’і?

— Не, толькі Янкам, Яначкам... «Наш Янка», — казала матуля. Гэтак і толькі гэтак называлі яго Уладзіслава Францаўна, Паўліна Мядзёлка, Канстанцыя Буйло, Алаіза Пашкевіч (Цётка) дый шмат хто іншы.

То адкуль жа ўзяўся «Іван»? Маленькага Ясіка хрысцілі ў касцёле і павінны былі запісаць ці то Ясем, ці то Янам. Але, як ні дзіўна, у касцёльнай кнізе Дамінікаў сын запісаны Іванам. Іванам Дамінікавічам называлі яго афіцыйныя асобы. Для ўсіх жа блізкіх ён быў Янкам, Яначкам. І праўда, калі Янку Купалу называюць Іванам, то за гэтым імем — аніякай энергетыкі, нейкая пустка. Іншая справа, калі гавораць «Янка Купала». За гукамі гэтага імя паўстаюць купальскія вогнішчы, купальскія карагоды, купальскія песні... Рамантыка!

То адкуль «Іван»? Разважаю з святарамі. Тлумачаць: беларуская і польская мовы на Беларусі былі ў загане, у забароне пасля скасавання ў 1839 годзе ўніяцтва. Таму і ў Царкве, і ў Касцёле трымаліся афіцыйных пастулатаў расейшчыны. Расейшчына гэтая пашыралася і на імёны дзяцей падчас хросту. Па гэтай прычыне і Дамінікавага сына запісалі ў касцёльнай кнізе Іванам, хоць хросныя бацькі прапаноўвалі называць дзіця Ясем. Ды і ў каталіцкім календары імёнаў на дзень народзінаў Дамінікавага хлопчыка значылася імя Ян.

Гл. таксама:
Алена ВАЛЬЧУК :: ЯНКА КУПАЛА І БЕЛАРУСКІЯ СВЯТАРЫ-АДРАДЖЭНЦЫ ::