МІЛАСЭРНАСЦЬ НА ДАРОГАХ ЛЮДСКІХ ТРАГЕДЫЙ

У лістападзе ва ўсім свеце адбылося ўрачыстае закрыццё Брамаў міласэрнасці ў сувязі з заканчэннем Надзвычайнага Юбілейнага Году Божай Міласэрнасці. З гэтай нагоды прапануем увазе чытачоў рэферат Віцебскага біскупа Алега Буткевіча, прачытаны на ІІІ Міжнароднай сустрэчы партнёраў Caritas Belarus — 2016, што прайшла 10–11 кастрычніка 2016 г. у Мінску.

На пачатку нашых разважанняў хачу звярнуць увагу шаноўнага спадарства на два фундаментальныя паняцці, аб’яднанне якіх і з’яўляецца назваю гэтага рэферата. Гэта паняцці міласэрнасці і дарогі. Абодва іх можна назваць біблійнымі, бо яны існуюць не толькі ў Святым Пісанні — кожны з іх мае сваю спецыфіку ў кантэксце тэалогіі. Для пачатку засяродзімся асобна на кожным з гэтых паняццяў, каб зразумець, пра што яны нам гавораць, калі выступаюць разам.

1. Дарога

Хацелася б пачаць з кароткага аналізу біблійнага паняцця дарогі. Я зраблю акцэнты на найбольш важных тэалагічных аспектах, з якіх складаецца гэты біблійны вобраз, бо яго разумеюць досыць шырока ў розных адценнях значэння (напрыклад, такіх, як вандроўка, пілігрымка, падарожжа і г.д.).

Па-першае, матыў дарогі з’яўляецца адным з найбольш істотных тэалагічных элементаў у біблійным пераказе гісторыі выбранага народа, якая — варта пра гэта памятаць — з’яўляецца таксама гісторыяй збаўлення.

Першы патрыярх Абрагам стаў пілігрымам, калі, паслухмяны Божаму закліку, выйшаў са сваёй зямлі, з Ура Халдэйскага, і вырушыў да невядомага, каб даць пачатак вялікаму народу і стаць пасрэднікам у перадачы Божага благаслаўлення ўсім народам зямлі. Гэтак жа і жыццё кожнага з патрыярхаў, нашчадкаў Абрагама, было поўнае падарожніцкага, пілігрымскага, выгнанніцкага досведу.

І для Абрагама, і для іншых патрыярхаў дарога стала праверкаю іх веры і вернасці Пану Богу, даверу і аддання сябе Яго волі. Гэта была добрая нагода для асабістага духоўнага росту, адкрыцця новых даляглядаў веры, перажывання асабістага досведу сустрэчы з Богам, прысутным у розных жыццёвых здарэннях.

Чарговаю пілігрымкаю, у якой прыняла ўдзел не сям’я альбо клан, а цэлы народ, стаў зыход з Егіпта і шматгадовае падарожжа праз пустыню да абяцанай зямлі. Менавіта там, у пустыні, Ізраэль становіцца народам у поўным значэнні гэтага слова. У пустыні выбраны народ праходзіць праз шматлікія выпрабаванні і вучыцца быць верным Богу, захоўваць сыноўскую паслухмянасць і безумоўны давер Яму. З цягам часу, з развіццём гістарычнай і рэлігійнай самасвядомасці народа Ізраэля, гэты перыяд прабывання ў пустыні пачалі называць ідэалам адносінаў паміж Богам і людзьмі, заснаваных на сапраўднай узаемнай любові. Таму не дзіва, што ў пасланнях Ocii і Ераміі гучаць абяцанні «новага зыходу»: Пан Бог зноў выведзе выбраны народ у пустыню і там будзе прамаўляць да яго сэрца, гэтак жа, як у часы яго маладосці (пар. Ic 2, 2; Oc 2, 16).

Па-другое, матыў дарогі становіцца таксама істотным элементам канстытуцыйнай самасвядомасці выбранага народа. Калі ізраэліты пасяліліся ў абяцанай зямлі, яны не перасталі ўсведамляць сябе пілігрымамі, намадамі-качэўнікамі. Напрыклад, кароль Давід, збіраючы дары на будоўлю святыні, гаворыць: «Пілігрымы мы перад Табою і чужынцы, як былі ўсе бацькі нашыя ( пар.1 Сам 29, 15).

Быць пілігрымам і чужынцам — гэта не толькі мінулы, але і заўсёды актуальны досвед сыноў выбранага народа. Вядомае выслоўе рабінаў з Талмуда наказвае кожнаму ізраільцяніну заўсёды адчуваць сябе ўдзельнікам зыходу з Егіпта, падобна продкам, якія насамрэч гэта перажылі.

Ментальнасць пілігрыма, якая, відаць, назаўсёды закадаваная ў духоўным ДНК выбранага народа, падтрымлівае ў ім адчуванне хуткаплыннасці і зменлівасці ўсяго тленнага, хоць на першы погляд яно здаецца стабільным і трывалым. Вельмі слушна пра гэта гаворыць аўтар Паслання да Габрэяў: «Не маем тут трывалага горада, але шукаем будучага» (пар. Гбр 13,14).

Такім чынам, мы звяртаемся да трэцяга вымярэння паслання дарогі, якое можна назваць месійна-эсхаталагічным.

Досвед пілігрымавання выклікае ў выбранага народа тугу па будучыні і становіцца ўрадліваю глебаю для чакання Месіі. Гісторыя ўспрымаецца ім як няспынны рух наперад, да мэты, якою будзе сустрэча з Месіяй. Таму не здзіўляе, што ў Новым Запавеце Езус увасабляе шмат рысаў пілігрыма. Асабліва гэта заўважна ў Евангеллі паводле Лукі, дзе амаль палова прамоваў і ўчынкаў Езуса адбываецца падчас вялікага падарожжа (ці пілігрымкі) да Ерузалема — горада, дзе павінна споўніцца Яго Пасха (Лк 9 –19).

З месійным аспектам цесна звязаны эсхаталагічны аспект. У Кнізе Апакаліпсісу гісторыя чалавецтва паказана як дарога да новага Ерузалема — горада надзеі і будучай славы, дзе Бог выцірае кожную слязу і ўжо не будзе ні смерці, ні смутку, ні плачу, ні болю (гл. Ап 21,1–4).

Падсумоўваючы, можна сцвердзіць, што ў біблійнай трактоўцы вандроўка, падарожжа, пілігрымка з’яўляюцца адным з асноўных экзістэнцыяльных досведаў кожнага чалавека, а дарога ўспрымаецца як метафара чалавечага жыцця, якое па сутнасці з’яўляецца падарожжам праз час да акрэсленай мэты, краіны свайго канчатковага прызначэння.

2. Міласэрнасць

Наступным этапам нашых разважанняў будзе тлумачэнне біблійнага паняцця міласэрнасці. На пачатку я хацеў бы звярнуць увагу на вельмі цікавы факт: у нашым лексіконе, як і ў большасці сучасных славянскіх, раманскіх, германскіх моваў, этымалогія слова «міласэрнасць» паходзіць ад слова «сэрца». Менавіта гэты орган чалавечага цела з’яўляецца свайго роду фізічным сімвалам міласэрнасці. Зусім інакш гэтае паняцце тлумачыцца ў грэцкай і габрэйскай мовах, дзе сімвалам міласэрнасці з’яўляецца не сэрца, а матчына ўлонне.

Габрэйскі назоўнік «reḥem» і яго форма множнага ліку «raḥămîm» у сваім першым, асноўным значэнні, перакладаецца як улонне, дзетародныя органы жанчыны. Трансфармаваўшыся, гэтае паняцце стала метафараю міласэрнасці, суб’ектам якой (тым, хто праяўляе міласэрнасць), як правіла, з’яўляецца Пан Бог і толькі у нешматлікіх выпадках чалавек.

Як прыклад ужывання гэтага слова і звязаных з ім вобразаў згадаю некалькі цытатаў са Старога Запавету:

«Ці забудзе жанчына пра сваё немаўля, каб не пашкадаваць сына ўлоння свайго? Але калі б нават і забыла, Я не забуду пра цябе» (Іс 49,15).

«Як літуецца бацька над сынамі, так змілуецца Пан над тымі, хто Яго баіцца» (Пс 103, 13).

«Пан, Пан Бог міласэрны і літасцівы, доўгацярплівы і шматміласцівы, і праўдзівы. Які захоўвае міласэрнасць на тысячы пакаленняў, які прабачае беззаконні, і злачынствы, і грахі» (пар. Зых 34, 6-7).

«На малы час Я пакінуў цябе, але з вялікай міласцю прыму цябе» (Іс 54,7).

«Як учыню табе, Эфраіме, як пакінуць цябе, Ізраэлю? Уздрыгаецца на гэта сэрца Маё, і адначасова разгараецца літасць Мая. Полымя гневу Майго не распалю» (пар. Ос 11,8-9).

«Змілуйся нада мною, Божа, у вялікай міласці Тваёй і ў паўнаце міласэрнасці Тваёй знішчы беззаконні мае» (Пс 51, 2).

У гэтых і многіх іншых тэкстах Старога Запавету, дзе ёсць слова «raḥămîm» альбо яго вытворныя, Божая міласэрнасць разумеецца як поўная спантанная, абсалютная, бескарыcлівая любоў, якая не чакае ўзаемнасці — яна натуральная і асноўная, як любоў маці да дзіцяці — плода яе ўлоння. Адначасова гэтая любоў больш дзейсная і глыбокая, чым якаясьці чалавечая любоў.

У грэцкай мове Новага Запавету для азначэння міласэрнасці ўжываюцца розныя словы. Найчасцей гэта дзеяслоў «eleéo» і назоўнік «éleos», якія ў розных формах выкарыстоўваюцца 78 разоў. Адна з дзеяслоўных формаў гэтага слова — вядомае нам з літургіі «Kyrie, eleison», што ў літаральным перакладзе азначае «Пане, будзь міласэрны».

Я хацеў бы звярнуць увагу на іншы дзеяслоў — «splanchnídzomai», які паходзіць ад назоўніка «splánchna» і азначае, як і габрэйскі адпаведнік, «улонне маці». Дзеяслоў «splanchnídzomai» выкарыстоўваецца ў Новым Запавеце 12 разоў. Яго суб’ектам з’яўляецца Езус у розных прыкладах сваёй дзейнасці, напрыклад, калі ў вёсцы Наін сустракае пахавальную працэсію з памерлым адзіным сынам ўдавы (Лк 7, 13), калі бачыць перад сабою галодны натоўп, які слухае Яго навучанне (Мк 1, 41), калі на Яго шляху з’яўляецца пракажоны (Мк 1, 41) альбо двое сляпых з Ерыхона (Mц 20, 34).

У гэтых і іншых эпізодах Евангелісты апісваюць Езуса, які сустракае на сваім шляху церпячых і, гледзячы на іх, адчувае глыбокую любоў і спагаду. Варта адзначыць, што ва ўсіх вышэйзгаданых прыкладах унутранае ўзрушэнне Езуса з’яўляецца большым за звычайныя пачуцці, бо выходзіць за межы эмацыйнага і рэалізуецца ў канкрэтных дзеяннях у адносінах да людзей з мэтаю палегчыць іх пакуты.

3. Міласэрнасць на людскіх дарогах

Такім чынам, мы набліжаемся да асноўнага прадмету нашых разважанняў. Даведаўшыся пра асноўныя біблійныя канатацыі паняццяў дарогі і міласэрнасці, паспрабуем разгледзець, як яны спалучаюцца. Возьмем як прыклад дзве прыпавесці з Евангелля паводле Лукі, дзе дарога ў літаральным, прасторавым значэнні ператвараецца ў экзістэнцыяльны сімвал, які існуе ў кантэксце праяўлення міласэрнасці. Гэта прыпавесць пра міласэрнага самараніна (Лк 10, 25–37) і прыпавесць пра марнатраўнага сына (Лк 15, 11–32).

Героем першай прыпавесці з’яўляецца «адзін чалавек», падарожнік альбо пілігрым, які ідзе з Ерузалема ў Ерыхон, пераадольвае звілісты, цяжкі і небяспечны шлях. У адрозненне ад іншых герояў прыпавесці, мы нічога не ведаем пра гэтага пілігрыма: ні яго нацыянальнасці, ні веравызнання, ні грамадзянскай пазіцыі, ні прафесіі. Ён трапляе ў рукі злачынцаў і пасля нападу, ледзь жывы, ляжыць на дарозе, самотны і бездапаможны.

Нарэшце, на даляглядзе з’яўляецца святар, які, хутчэй за ўсё, вяртаецца са святыні дадому. Ёсць надзея, што ён дапаможа параненаму, але адразу прыходзіць расчараванне: святар, «убачыўшы яго, прайшоў міма». Ён пабаяўся, што кантакт з крывёю альбо, што яшчэ горш, з мёртвым целам, зробіць яго рытуальна нячыстым і не дазволіць некаторы час прымаць удзел у набажэнствах у святыні.

Пазней міма праходзіць левіт, які таксама ўдзельнічае ў рытуалах у ерузалемскай святыні. Ён, як і святар, «паглядзеў і прайшоў міма», напэўна, таксама ад страху стаць рытуальна нячыстым. Напружванне ўзрастае, а надзея параненага на паратунак становіцца ўсё слабейшаю.

І нарэшце да яго набліжаецца самаранін. Ці можна чакаць нечага ад таго, хто ў вачах габрэяў з’яўляецца ерэтыком, палітычным і рэлігійным ворагам, прадстаўніком народа, які, паводле Кнігі Сіраха, «дурны народ, які прабывае ў Сіхеме» і насамрэч нават не з’яўляецца народам (пар. Сір 50, 25-26). Аднак толькі ён, самаранін, затрымліваецца і нахіляеца над параненым, глядзіць на яго і ўзрушаецца. На мове арыгінала яго ўзрушэнне перададзена ўжо вядомым нам дзеясловам «splanchnídzomai». Гэтае ўзрушэнне падобнае да ўзрушэння матчынага ўлоння, вельмі інтымнага, моцнага і далікатнага пачуцця.

Узрушэнне самараніна — гэта не толькі пачуццё, але і шэраг канкрэтных паслядоўных і эфектыўных дзеянняў з мэтаю ўратаваць жыццё і здароўе параненага.

Самаранін нібы забывае пра мэту ўласнага падарожжа, пра страчаны час, пра выдаткі на дапамогу параненаму. Перад чалавечымі пакутамі і небяспекаю смерці ўсе іншыя справы трацяць значэнне. Для святара і левіта паранены быў перашкодаю, якую яны абмінулі, працягнуўшы сваё падарожжа далей. Самаранін ставіць сябе на месца гэтага невядомага яму чалавека, праяўляе да параненага міласэрнасць, не звяртаючы ўвагі на выдаткі і небяспеку, не чакаючы ні ўзнагароды, ні ўдзячнасці. Святар і левіт дэманструюць фармальную і штучную рэлігійнасць, якая аддаляе іх ад бліжняга. Самаранін дае прыклад сапраўднай веры, што набліжае яго да бліжняга, які знаходзіцца ў патрэбе, і падштурхоўвае да міласэрнасці, каб прынесці яму палёгку ў цярпенні і ўратаваць яго жыццё.

Варта звярнуць увагу на кантэкст прыпавесці. Езус апавядае яе ў адказ на пытанне кніжніка: «А хто мой бліжні?» Гэтае пытанне вельмі «аб’ектыўнае», тэарэтычнае, абыякавае, гэта просьба даць дэфініцыю: хто заслугоўвае таго, каб называцца маім бліжнім (і адпаведна, хто гэтага не заслугоўвае), альбо да якой катэгорыі людзей адносіцца запаведзь любіць бліжняга, як самога сябе. Напрыканцы прыпавесці Езус замест прамога адказу задае свайму суразмоўцу пытанне, на першы погляд падобнае, але па сутнасці зусім іншае, дыяметральна супрацьлеглае: «Хто з гэтых трох быў бліжнім таму, хто трапіў у рукі разбойнікаў?» Відавочная змена разумення запаведзі любові: замест таго, каб «аб’ектыўна» дыскутаваць пра дэфініцыю паняцця «бліжні», трэба стаць «суб’ектыўна» бліжнім у адносінах да кожнага, хто знаходзіцца ў патрэбе і чакае ад нас спачування і міласэрнасці.

Дарога, як адзін з элементаў гэтай прыпавесці, набывае выразныя сімвалічныя рысы. Для самараніна яна з’яўляецца магчымасцю канкрэтна ажыццявіць запаведзь любові да бліжняга праз праяўленне міласэрнасці, а параненаму дае магчымасць асабіста адчуць і зразумець, што такое сапраўдная міласэрнасць.

Хачу адзначыць, што ў патрыстычнай экзэгезе гэтай прыпавесці існуе плынь, якая, напэўна, бярэ пачатак у вучэнні св. Аўгустына, які бачыць у постаці самараніна вобраз самога Езуса. Як Месія, Езус становіцца на бок чалавека, падымае яго пасля ўпадку, лечыць яго раны і ратуе ад вечнай смерці, паміраючы за яго на крыжы. Ідучы шляхам гэтых разважанняў, мы можам разглядаць прыпавесць як ілюстрацыю Божай міласэрнасці, якая сустракае чалавека на звілістых і небяспечных жыццёвых шляхах і вядзе да вечнага збаўлення.

Другім прыкладам выразнага сімвалічнага і глыбока тэалагічнага вобраза паяднання міласэрнасці і дарогі з’яўляецца прыпавесць пра марнатраўнага сына. У гэтым выпадку падарожжа адбываецца ў двух кірунках: спачатку гэта ўцёкі малодшага сына з дому, што з’яўляецца сімвалам непаслухмянасці, бунту і маральнага заняпаду, а пасля — вяртанне дамоў як сімвал навяртання, паяднання і збаўлення.

Прыметнік «марнатраўны», які традыцыйна і не зусім слушна мы адносім толькі да малодшага сына, характарызуе ўсіх трох галоўных герояў прыпавесці: бацька «марнатраўны» ў сваёй міласэрнай любові да абодвух сыноў, малодшы сын «марнатраўны» ў сваім бунце і граху, старэйшы сын «марнатраўны» ў сваёй ганарыстасці і абыякавасці.

Ужо з першых словаў прыпавесці бачна, якую важную ролю адыгрываюць у ёй дзеясловы руху. Малодшы сын, атрымаўшы сваю частку маёмасці, паехаў у далёкі край (у грэцкім арыгінале ён літаральна пакідае свой «démos» — сваю тэрыторыю, ваколіцу, вёску, сямейны асяродак).

Падчас побыту ў далёкім краі, пасля кароткага перыяду перажывання ілюзорнай свабоды, ён сутыкаецца з суроваю рэчаіснасцю, прозаю жыцця, і краіна так званай свабоды і шчасця раптам становіцца варожым і небяспечным месцам. Юнак апынаецца ў бядзе, упадку і безнадзейнасці. Гэта тыповы механізм дзеяння граху: тое, што спачатку здаецца «дасканалаю інвестыцыяй», у рэшце рэшт аказваецца поўным банкруцтвам. Цікава, што ў Старым Запавеце грэх часта паказаны з дапамогаю словаў, якія азначаюць блуканне, бадзянне без канкрэтнага кірунку, страту мэты і г.д.

Надыходзіць паваротны момант, і юнак прымае рашэнне: «Устану і пайду да айца майго»; і адразу рэалізуе гэтае рашэнне: «ён устаў і пайшоў». Гэта дарога вяртання пасля доўгага блукання па духоўным бездарожжы і падманных сцежках зла і граху на адзіную правільную дарогу — тую, што вядзе да мэты, якою з’яўляецца дом айца. Хоць арыгінальная мова Евангелля — грэцкая, тут бачны выразны габрэйскі старазапаветны падтэкст: у Старым Запавеце габрэйскі дзеяслоў «šûḇ», які літаральна можна перакласці як «вяртацца», таксама азначае «навяртанне», як і сёння ў многіх сучасных мовах.

Цяпер як слухачы ці чытачы прыпавесці мы перанясемся ў дом айца і паглядзім, што адбываецца там з «бацькоўскай» перспектывы. Айцец не пагадзіўся з сыходам сына, бацькоўская любоў змушае яго штодня чакаць вяртання сына. І таму, здалёк убачыўшы знаёмы сілуэт, менавіта ён, бацька, праяўляе ініцыятыву: выбягае насустрач, кідаецца сыну на шыю і цалуе яго. Гэтыя паводзіны айца, на першы погляд спантанныя і эмацыйныя, акрэслівае знаёмы нам дзеяслоў «splanchnídzomai», глыбокі сэнс і значэнне якога, на жаль, не ў стане перадаць пераклад на сучаныя мовы: прыблізна ён азначае «глыбока ўзрушыцца», «зжаліцца» і г.д. Узрушэнне айца — гэта не толькі эмоцыі, а сапраўдная праява яго міласэрнай любові, якая парадаксальным чынам выразна прыпадабняецца да мацярынскай, цялеснай любові, нібы ўпісваючыся ў прыроду бацькоўства. Прабачаючы сыну, бацька нібы нанова «нараджае» яго, вяртае яму жыццё, як, зрэшты, ён і сам гаворыць: «Гэты сын мой быў мёртвы і ажыў, прапаў і знайшоўся».

Гэтае вымярэнне матчынай міласэрнай любові геніяльна перадаў Рэмбрандт у сваёй знакамітай карціне «Вяртанне марнатраўнага сына». Уважліва прыглядаючыся, можна ўбачыць, што далоні бацькі, якія ляжаць на плячах сына, вельмі адрозніваюцца адна ад адной: першая сапраўды мужчынская, моцная, спрацаваная, а другая нагадвае далікатную жаночую. Іншая асаблівасць карціны, якая прыцягвае ўвагу, — гэта галава сына: яна лысая, як у немаўляці. Трэцяя асаблівасць — гэта размяшчэнне фігураў на палатне. Сын прытуляе галаву да ўлоння бацькі. Гэта сімвалічнае другое нараджэнне сына з улоння бацькі, якое становіцца духоўна «плодным» праз міласэрнасць.

Важна задаць сабе рытарычнае пытанне: ці сапраўды маці марнатраўнага сына, пра якую няма ні слова ў прыпавесці, адсутнічае? Прапаную паразважаць над гэтым пытаннем сам-насам...

Цяпер я абміну другую частку прыпавесці, дзе ў цэнтры ўвагі апынаецца старэйшы сын. Яна таксама вельмі цікавая і сімвалічная, бо і тут істотную ролю адыгрывае рух: дарога з поля дадому, паводзіны сына перад уваходам у дом, выхад бацькі, яго размова з сынам і заканчэнне без развязкі. Няма адказу на пытанне, ці быў старэйшы сын перакананы бацькам, ці ўвайшоў ён у дом або застаўся звонку.

Падсумуем развагі аб прыпавесці пра марнатраўнага сына словамі айцоў Касцёла: «Там, дзе ёсць міласэрнасць, ёсць Бог. Там, дзе пануюць строгасць і суровасць, можа і ёсць слугі Божыя, але самога Бога там няма» (св. Амброзій). «Чым ёсць грэх перад Божай міласэрнасцю? Гэта толькі павуцінне, якому хопіць лёгкага ветрыку, каб паляцець прэч» (св. Ян Хрызастом).

На ўзгаданай карціне Рэмбрандта ў бацькі заплюшчаныя вочы, і гэта нагадвае мне легенду пра аднаго манаха: калі адзін з яго вучняў учыніў цяжкую правіну, але пасля пакаяўся і навярнуўся, астатнія браты супольнасці губляліся ў здагадках пра пакаранне, якое прызначыць яму духоўны кіраўнік. Ішлі дні, месяцы, гады, але кары так і не было. Нарэшце адзін з братоў не вытрымаў і запытаў: «Ойча, ці Бог не даў табе вачэй? Ці ты не бачыў, што зрабіў твой вучань? Чаму ты нічога не робіш?» А манах адказаў: «Пан Бог даў мне не толькі вочы, але і павекі».

На падставе аналізу моўных паняццяў і біблійных тэкстаў я пастараюся сфармуляваць канчатковыя тэзісы, якія могуць стаць штуршком для вашай далейшай асабістай рэфлексіі.

Дзве прыпавесці з Евангелля паводле Лукі, дзе паяднаныя вобразы міласэрнасці і дарогі, можна зразумець як парадыгмы дзвюх праблемных экзістэнцыяльных сітуацый чалавека: сітуацыі цялеснага, бязвіннага няшчасця (прыпавесць пра самараніна) і духоўнага няшчасця з уласнай віны (прыпавесць пра марнатраўнага сына). У пэўным сэнсе да гэтых дзвюх стэрэатыпных сітуацый у розных канфігурацыях, якія тычацца віны суб’екта, можна аднесці ўсе магчымыя пакуты і няшчасці чалавека. Яны заўсёды маюць цялеснае і духоўнае вымярэнне, а часам і абодва адразу, і могуць спараджацца ўласнаю віною або не мець віны.

Лёгка можна прасачыць падабенства гэтых дзвюх прыпавесцяў. І адно, і другое няшчасце, што звальваюцца на чалавека, перашкаджаюць яму дасягнуць мэты: ён альбо вымушаны спыніць падарожжа, альбо трапіць на памылковы шлях. Больш за тое, мы бачым, што чалавек не ў стане выйсці з гэтых сітуацый сам, яму неабходная дапамога. У абодвух выпадках гэтая дапамога прыходзіць дзякуючы міласэрнасці, што з’яўляецца не проста праяваю эмоцый, а каталізатарам, які запускае мноства канкрэтных учынкаў. Абедзве гісторыі заканчваюцца шчасліва, бо міласэрнасць дапамагае чалавеку, якога напаткала няшчасце, зноў знайсці дарогу да мэты.

У абодвух выпадках можна заўважыць пэўную двузначнасць: асоба, якая праяўляе міласэрнасць, мае і чалавечыя, і Боскія рысы. Гэта значыць, што ў прыпавесцях гучыць не толькі запрашэнне быць міласэрнымі ў адносінах з людзьмі, але і даецца ілюстрацыя Божай міласэрнасці ў адносінах да чалавека. Гэтую двузначнасць, якую заўважылі айцы Касцёла, можна пракаментаваць з дапамогаю добра знаёмай цытаты, якая стала дэвізам Юбілейнага Году Міласэрнасці: «Будзьце міласэрнымі, як і Айцец ваш міласэрны» (Лк 6, 36).

Паколькі мы перажываем заканчэнне Надзвычайнага Юбілейнага Году Міласэрнасці, які з’яўляецца заклікам для ўсяго Касцёла яшчэ глыбей «спыніць свой позірк на міласэрнасці» (MV, 3), на падсумаванне я працытую словы папы Францішка з булы Misericordiae Vultus, якія абагульняць нашыя разважанні: «Міласэрнасць — гэта найвышэйшы і канчатковы чын, праз які Бог выходзіць нам насустрач. Міласэрнасць — гэта асноўны закон, які жыве ў сэрцы кожнага чалавека, калі ён глядзіць шчырымі вачыма на свайго брата, якога сустракае на жыццёвым шляху. Міласэрнасць — гэта шлях, які лучыць Бога з чалавекам, бо адкрывае сэрца на надзею, што мы будзем умілаваныя назаўсёды, нягледзячы на недасканаласць, якой ёсць грэх» (MV, 2).

Біскуп Алег Буткевіч,
ардынарый Віцебскай дыяцэзіі.