|
|
 |
Пра нас |  |
Аўтары | |
Архіў | |
Пошук | |
Галерэя | |
Рэдакцыя |  |
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||
|
№
1(71)/2015
Жыццё Касцёла
Да 500-годдзя святой Тэрэзы ад Езуса
Sanctorum opera
Постаці
Пераклады
Паэзія
Асобы
З архіваў часу
Проза
Архітэктура
Проза
Спадчына
Літаратуразнаўства
Мастацтва
|
Мае Чаранкі Цяжкавата мне казаць пра іх «мае», хоць і нарадзілася я тут, у Чаранках. Але зусім слаба памятаю іх: так, асобныя нават не карцінкі, а накіды — нібы дзіцячыя няўмелыя акварэлі на мокрай паперы. Вось, бадай, найбольш выразная карцінка. Таго дня, калі мы выносілі з хаты мэблю, хатулі, розныя рэчы ў пуню, у якой збіраліся цэлае лета жыць, пакуль не разбяруць спачатку нашу хату, а потым перавязуць яе ў пасёлак ды зноў там паставяць. Не самі мы ў той пасёлак ехалі. Нас папрасілі, прычым не надта ветліва. Словам, запрасілі-прыгразілі. Памятаю, як несла я з хаты ў пуню этажэрку для кветак і намагалася выціснуць з сябе слёзы. Бо плакалі мама і ўсе тры сястры — Аля, Герця і Ягуся-Марыя. Тата і брат Альдак, што праўда, маўчалі, але ж яны мужчыны. Мне ж было чатыры гады — удаваць ці то слёзы, ці то весялосць я яшчэ зусім не ўмела. Ды і як тут плакаць, калі ад гэтага дня будзеш жыць не ў хаце, а ў пуні, амаль што на дварэ! Каб хацеў што лепшае прыдумаць, не дадумаўся б! Мама плача па сваёй хаце. Гэта хата ейных дзядулі з бабуляй, потым — бацькоў, потым маміна, а да яе ў прымы прыйшоў тата. Любіў ён па жыцці жартаваць, узяўшы чарку: «Прымацкі — хлеб сабацкі». І вось гэтую хату некуды збіраліся перавозіць. І па ёй, па вялізным цяністым садзе, па звонкім, нястомным ручаі, па велічэзным кусце шыпшыны, па зарасніку садовых вялізных малінаў, па імшарыне збоч хаты — па ўсім гэтым выпадала б цяпер горка заплакаць, а не плачацца нізавошта — такія непераліўкі… Я заплачу па Чаранках недзе праз год, калі мы прыйдзем сюды з Ягусяй-Марыяй ужо з Гойдышава па яблыкі. У Чаранках мы пакінулі вялізны сад, а ў Гойдышаве на нашым новым гародзе сіратліва калыхалася некалькі яблыневых дубчыкаў і ніводнай дарослай яблыні, ніводнай вішні, слівы, ніводнага кусточка агрэсту альбо парэчак. Усё гэта з’явіцца потым, бо наш тата вельмі любіў сад і пчолаў. Усё гэта будзе, а пакуль не было, то мама й выправіла нас з кошыкамі ў Чаранкі — назбіраць яблыкаў, бо імі там недзе ўся зямля засланая... Але нас сустрэў у Чаранках аднаногі калгасны вартаўнік са стрэльбай і сказаў, што сад гэты ўжо калгасны і мы не маем права есці тых яблыкаў. Казаў ён гэта з яўным задавальненнем, і мы развярнуліся на месцы, бо не пойдзеш жа пад ягоным колкім позіркам па нашым двары, не пабяжыш да ручая, нікуды не пабяжыш, бо тут цяпер гаспадаром быў і цешыўся гэты чалавек. Я памятаю ягонае прозвішча. Не хачу называць. Потым ён раптам захацеў быць добрым — падабраў пад канвілём ажно тры яблыкі і даў нам. Не памятаю, ці данеслі мы іх да хаты, з’елі, мабыць, па дарозе. Але памятаю, як плакала мама, калі мы вярнуліся з пустымі кошыкамі. Тады нарэшце заплакала і я, бо вельмі захацелася назад, у нашы зялёныя Чаранкі. Захацелася ў той незваротны час, калі нам ніхто не ўказваў, што нам там можна, а чаго — не. Калі я цяпер думаю пра Чаранкі, не магу ўявіць чамусьці іх зімою — увесь час бачацца яны мне зялёнымі, з мноствам розных адценняў. А яшчэ ў Чаранках пастаянна гучала музыка нашага ручая. Там, праз ручай, на горцы стаяла хата мамінай сястры, цёткі Вінцэнты… Ён увесь час журчэў, наш добры сябра — ручай. …Неверагодна, але ён журчыць і цяпер. Колькі гадоў таму мы са старэйшым сынам Аляксандрам і з Марыяй, якая за гэтыя гады згубіла сваё другое імя — Ядвіга, прыехалі ў Чаранкі. Да іх ад калгаснай дарогі, выезджанай трактарамі, не так і далёка. Прайшлі праз поле кукурузы, якую нядаўна скасілі, і так да самага котлішча дабраліся. Груда камення з чаранкоўскага дому. Не звезлі. Не прыдаліся нікому. А як ты іх здужаеш, так-кія валуны?! Удзірванелі, ураслі ў зямлю, а не здаліся. І памятаюць, мабыць жа, мяне, пятую ў сям’і, што закрычэла-заплакала і з’явілася ў свой час тут на гэты свет ў сцюдзёным студзені. Тут, на печы гэта было… І калі сядзеш на валун пры цудам ацалелай шыпшыне (неверагодна, але яна, наша шыпшына, расце тут, квітнее і пладаносіць буйнымі яркімі ягадамі да гэтага часу!), калі сядзеш пры ёй, то адплыве раптам некуды ўбок кукурузнае поле, а ты ўбачыш… двор нашай хаты… Вось адчыніліся дзверы, і з хаты выйшаў гаспадар — мой тата… І ніколі ён у сапраўднасці не быў прымакам, заўсёды — гаспадаром. Ніколі тата не тлумачыў нам свайго аднаго дзіўнаватага ўчынку. Да таго як ажаніцца з мамай, ён быў заручаны з адной дзяўчынай, абодва бакі ўжо рыхтаваліся да вяселля, у касцёле ксёндз ужо абвясціў запаведзь іхняга шлюбу: такі і такая збіраюцца ўзяць шлюб, калі хто мае якія ўвагі супраць, прашу паведаміць… Ніхто нічога супраць не меў, апроч… самога жаніха. А жаніх раптам адмовіўся ад заручынаў. Не часта такое здараецца. Тую запаведзь калі і чытаюць у касцёлах, то больш дзеля формы. А тут выйшла насамрэч. Тата перадумаў жаніцца з той дзяўчынай, але затое паслаў сватоў у Чаранкі, да Александрыны з Барткевічаў, маёй мамы. Не пабаяўся яе сіроцтва, не пабаяўся прымацкага хлеба. І выйшла на добрае. Прынамсі, я так лічу, зрываючы буйныя, памерам з дзічкі, ягады шыпшыны. Якія ж яны салодкія! Не баюся плагіяту, хіба што маю права сказаць сёння словамі пісьменніка: «Добры дзень, мая шыпшына1. Які ж тут плагіят, калі гэта сапраўды мая, чаранкоўская шыпшына!
Мама Александрына Мая мама разам з сястрой Вінцэнтай вельмі рана засталася без бацькі. Дзед Вінцэнты памёр маладым ад невядомай хваробы — нават неяк нязручна яго і дзедам называць. Бабулю Стэфку неўзабаве пажадаў узяць замуж другі мужчына, але з адной умовай — без дзяцей. Так дзве дзяўчынкі засталіся з бабуляй і дзядулем. Мама з нейкай асаблівай цеплынёй называла бабулю Тэклю не інакш як бабунькай. Ужо калі нават мама мела сваіх унукаў, а пра яе гэтаксама — бабунька. Таму і я цяпер, калі падыходжу да магілы сваёй прабабулі, часам ціха кажу: «Ну, як тут наша бабунька? Зарасла шніткай?». А шнітка, дарэчы, ніякае не пустазелле — гэта смаката. У чарназёмных Чаранках яе было паўнютка. Увесну — першы наедак, свежы, зялёны, смачны. Многія гэтага не ведаюць, а мы заўсёды вельмі любілі вараную ўвесну шнітку. Дзяўчаткі Александрына з Вінцэнтай хадзілі са сваіх Чаранкоў у задарожскі касцёл на катэхізацыю. І рыхтаваў іх да Першай споведзі ксёндз Францішак Рамэйка. Той самы, які любіў беларускую мову і якога за гэта не надта шанавалі ягоныя канфратры2, начальства ды і некаторыя парафіяне. Яны ж, гэтыя некаторыя, і напісалі біскупу Ялбжыкоўскаму ў Вільню скаргу на ксяндза, што, маўляў, рэжа ім вушы ягоная мужыцкая мова (хацелася напісаць — мужыцкая праўда, па Каліноўскаму). Мама з татам распавядалі, як ён потым з амбоны сказаў пра гэта. А парафіянка Александрына яго любіла. Столькі цеплыні было ў ейным голасе, калі ўзгадвала, як спяваў ён дзецям пасля заняткаў па рэлігіі:
Спяваў ды граў на мандаліне. А потым як гром з яснага неба — ён быў вымушаны з’ехаць у Вільню, дзе, казалі, загінуў… Апошняе мама вымаўляла неяк невыразна, сцішаным голасам, і дадавала: «А хто там ведае, як там што было? Хто там быў?..» Нашмат пазней я прачытала ў старой віленскай газеце ды і ў лонданскім «Божым шляхам» пра смерць ксяндза Рамэйкі. Але як мама не жадала казаць пра яе ўголас, то й мне не выпадае… Мая мама так шмат чаго баялася: яна баялася заўтрашняга дня, усялякіх пераездаў, усяго невядомага, нязнанага. Яна часта ўздрыгвала ад гучнага стуку альбо крыку ці проста моцнага голасу. Напэўна, гэты страх — адтуль, з яе сірочага маленства, з тае безабароннасці, што абрынулася на ейныя кволыя плечы даўным-даўно ў Чаранках. Чамусьці цяпер падумалася, што і мастак Язэп Драздовіч, наш нястомны вандроўнік, таксама, мабыць, адчуў гэты страх у маёй маме. Бо чаму ж бы ён маляваў для яе на дыванку зайца? Вялізнага такога — на ўвесь дыванок! Нясецца ва ўвесь дых з крутой гары, а па рагах упрыгожваюць той бег… кветкі. Дзядзька Язэп заходзіў некалькі разоў у нашы Чаранкі. І пасля аднаго таго наведвання ў нашай хаце застаўся дыванок на зрэбнай, чорнага колеру посцілцы. Як жа шкада, што ён не збярогся! Гэтаксама, як шкада і іншага, на якім мама вышыла суконнымі фарбаванымі ніткамі такую ідылію: на коніку едзе нейкі кавалер да сваёй каханай, якая надчэквае яго на беразе азярка. Я, малая, думала, што гэта мой тата да мамы едзе…
У кашульцы нарадзілася Гэта магла б пацвердзіць толькі бабуля Францішка — у кашульцы я нарадзілася, ці не. Бо яна прымала мяне на свет на чаранкоўскай печы. Сёстры ж, вядома, гэтага працэсу не бачылі, іх выгналі з хаты на мароз — гуляйце, колькі хочаце і ў што хочаце! Не вельмі й хацелася ім гуляць — сцюдзёна, завейна: студзень — не ліпень вам. Ды бабуля Францішка загадала ісці гуляць, і яны не асмеліліся не паслухацца. А потым бабуля адчыніла дзверы ды гукнула: «Ну хадзіце ўжо, стракозы, хадзіце — сястру яшчэ адну маеце!». Не думаю, што гэтую навіну з радасцю пачуў тата — яшчэ адна дзяўчына ў хату! У нас казалі: «Прыбірай яе потым, як калядную ёлку». Але не думаю таксама, што ён мог і надта бедаваць: там, дзе тры, хай сабе й чацвёртая каля рук будзе. Тата меў такі характар, што распачаць ды бедаваць — гэта не па ім. Сабе не дазваляў і не любіў, калі хто з нас пачынаў разводзіць макрэчу. І ўсё ж я думаю, што нарадзілася я ў кашульцы, бо некалькі разоў над маёй галавой вісела рэальная небяспека дачасна пайсці на той свет, не паспеўшы на гэтым як след разгледзецца. А ўсё пачалося ў нашых мілых, зялёных, прывольных Чаранках. Пачалося з таго, што мы з Ягусяй гулялі «ў пастушку і кароўку». Яна як старэйшая была «пастушкай», ну а мне, я так разумею, выбіраць не давялося — дык была «кароўкай». Вось і надумалася «пастушка» закінуць «кароўцы» на шыю вяроўку, каб зручней было пасвіць свавольную «жывёлку». Закінула, зашмаргнула і павяла вадзіць па двары… На шчасце, мама ўбачыла нашыя гульні. «Пастушцы — лупцоўка, а мне, здаецца, нічога… Малая была…
А потым былі мае гульні над студняй. Не аповесць, якую я напісала праз шма-а-ат гадоў з такой назвай — «Гульні над студняй», але самыя што ні ёсць сапраўдныя. Прыдумалі тыя гульні мой брат Альдак і дзядзька Адам, татаў малодшы брат. Альдак за мяне на сямнадцаць гадкоў быў старэйшы, дзядзька Адам яшчэ на пару гадкоў больш, а гуляць-жартаваць любілі. Ім, бачыце, кавалерам, так прыдумалася — пагушкаць малую на асверы пры студні! Дык і пасадзілі мяне на калоду, якая сваім цяжарам трымала асвер-журавель у ягонай загадкавай паставе вартаўніка нашага хутара. Пасадзілі і… узнялі высока-высока: галава — уніз, ногі ўраскідку — уверх. Ашчаперыла драўляную бэльку — і зусім не да смеху зрабілася. Шчасце — мама прыбегла, і нашы гульні над чаранкоўскай студняй скончыліся гучнай ейнай ушчуванкай брату з дзядзькам. Словам, мне пашчасціла. Не тое што герою аповесці «Гульні над студняй» Богусю… Мне пашчасціла, іншых удзельнікаў тых гульняў бяда дагнала хоць і пазней, але ўсё ж і ранавата: Альдака — праз пяць гадоў у калгаснай кузні, калі з ім здарылася трагедыя, што скаланула сваім дзікунствам усю ваколіцу, дзядзьку Адама — у Латвіі, дзе ён загінуў на сваім К-750. На ім ён прыязджаў з Латвіі, куды ўцёк свойчас ад хрушчоўскай кукурузы, ажно ў Гойдышава, а потым блізу свайго латвійскага хутара аднойчы не справіўся з рулём… Ну што, ужо калі здаваць, дык здаваць… Быў у мяне і яшчэ адзін рэальны шанец пакінуць дачасна гэты свет — утапіцца ў сажалцы, але ўжо не ў Чаранках, а ў Гойдышаве, куды пераехала наша сям’я. І зноў гэтая Ягуся… Было тое на Вялікдзень. Пасля Рэзурэкцыі наша сям’я разгавелася пры святочным стале. Ох, лепш не згадваць гойдышаўскую вяндліну, якая на Вялікдзень яшчэ пахла ядлоўцам, лепш не згадваць маміны велікодныя булкі на абрусе, пахкі квас у вялізным жбане… А нават і яйкі з яркімі жаўткамі, якія на Вялікдзень, вядома ж, найсмачнейшыя — гарадскія да іх не прыраўняеш, куры тут не тыя! Дык наспяваліся, наеліся, яек накачаліся з жолаба — чым было больш заняцца, калі мама з татам ляглі адпачываць? Дык і пайшлі на двор. А там — вясна! Ранняя. Снег яшчэ не ўвесь растаяў, праталіны адно чарнеюць, лядок трохі хрумстае пад нагамі, але ж ручайкі бягуць. Ну то й вырашылі мы паплаваць у чаўне. А паколькі чаўна не мелі, давялося прывалачы з варыўні ночвы. І не драўляныя, а бляшаныя. Села я ў ночвы, а сястра іх з берага ў суседскую сажалку штосілачкі штурхае. Чарговым маім шчасцем на гэты раз стаў наш сусед Мячкоўскі, які выйшаў за свой хлеў па справе, убачыў малых на ягонай сажалцы і закрычаў штомоцы. Але да нас не дабег — мы паспелі даць дзеркача. Словам, зноў — шчасце… Хто пасля гэтага запярэчыць мне, што я нарадзілася не ў кашульцы?
Ровар Мой улюбёны від транспарту — ровар. Так ёсць цяпер, так было і тады, калі мы прыехалі жыць з Чаранкоў у Гойдышава. Не памятаю, колькі мне было гадоў, калі я ўпершыню без старонняй помачы паехала на ровары. Мне здаецца, што, навучыўшыся хадзіць, я неўзабаве і паехала. Вядома ж, гэта перабольшанне, але хто мяне пераканае цяпер, што не так было? Дык ровар… На ім з вясны, як толькі гразь збольшага падсохне, — і да белых мух увосень: лётаць — не пералётаць… Свайго ўласнага ровара я ў маленстве ніколі не мела. Дык прыпрэш вялікі татаў да плоту, узграбешся на яго, пад раму, вядома, бо дзе ж ты будзеш чакаць, пакуль вырасцеш настолькі, каб магчы цераз раму нагу перакідваць ды яшчэ й на сядле сядзець. Гэта цяпер гады лятуць, нібы шалёныя, а тады ж яны ледзьве-ледзьве паўзлі. Вось і даводзілася прыстасоўвацца. Дык скасабочышся во так пад рамай, учэпішся штосілачкі за руль і… адно вецер увушшу! А ў майго сябра Толіка быў дзіцячы ровар — «Арлёнак», хіба што. І мы з Рэняй, маёй стрыечнай сястрой, яму зайздросцілі. Зразумела, што прасілі праехаць. Часам даваў, і нашаму шчасцю тады не было межаў! Але і мама, і цётка Анця сварыліся, каб мы не чапалі чужога ровара, бо ці мала што здарыцца — потым не разлічышся з гэтым начальствам. Толікаў бацька быў вялікі начальнік — партыйны сакратар і адначасна, як заўсёды тады было, намеснік старшыні нашага калгаса «Рассвет». Адкуль яны да нас прыехалі — мы не ведалі. Казалі, што аднекуль з Расеі. Уся сям’я гаварыла па-расейску: і парторг, і ягоная жонка — прыгожая хатняя гаспадыня Каця, у чыіх вачах нібы прытаіўся невядома калі і з якой прычыны нейкі стоены сум, што і застаўся назаўсёды. Па-расейску гаварылі і Галя з Толікам, іхнія дзеці. Толік быў малодшы за Галю. Малодшы ён быў і за нас з Рэняй. Але задавалісты — жах! Ну і было чаго, вядома, маючы такі ровар! Але затое ён не ўмеў катацца на нашым, вялікім! Не, залезці на яго, прыпертага да плоту, ды і мы яшчэ з Рэняй трымалі колы ў дадатак, ён яшчэ так-сяк мог. Ну а паехаць то ўжо нізавошта не адважыцца, бо гэта ж не на ягоным дзіцячым, а тут спрыт трэба не абы-які мець. А спрыту гэтага ў нашага Толіка і не было! А калі ягоная мама Каця ўбачыла, як ейны сынок вісіць распасцерты на нашым ровары, а мы з Рэняй адцягваем іх абодвух ад плоту, дык заўсёдны ейны сум з вачэй некуды вобмігам падзеўся — закрычэла, за сэрца схапілася. А нам што: Толік з ровара — ровару лягчэй! І хоць ён, выпрастаны, сядзеў на сваім малым, а я скрыўлена вісела на нашым вялікім, але дагнаць то ён мяне нізавоштачкі не мог! Куды там — як цісканеш на педаль (мы казалі — «на педаліну») ды наляжаш на руль!.. Вяртаешся праз нейкі час, а Толік на паўдарозе сядзіць у канаве ды румзае. «Чаго ты?» — «А вот не буду дружить с вами-и-и!.. Вы меня бросаете-е-е…» — «Што ты, мячык, каб мы цябе брасалі?» — выразна так, націскаючы на «брасалі», кажа Рэня. — «А вот и бросаете-е-е…» Сядзім потым колькі часу ўтраіх у канаве, жуем шчаўе, замазваем расцертым у пальцах крываўнікам драпіны на нагах, і пакрысе «дружба народаў» узнаўляецца. Дахаты вяртаемся паволі: Толік на сваім малым курдупелі спераду круціць педалі, мы з Рэняй на нашым вялікім чорным ровары — ззаду. Прычым, мала таго, што я сама, скрыўленая, ледзьве вытыркаюся над рамай, дык яшчэ ззаду на багажніку, шырока расставіўшы ногі і ўхапіўшыся за сядло, сядзіць Рэня. Вось не памятаю, ці вазіла я калі гэтак і Толіка? Хутчэй за ўсё, не: цётку Кацю тады б не адкачалі.
Норбэрт Ён з’явіўся ў маім жыцці вельмі рана, гэты Норбэрт. Прыехаў з Польшчы ў наша Гойдышава, да свайго «дзядэка» і бабці — да Мячкоўскіх. А паколькі мы былі суседзямі з імі, то і выпадала, каб мы з Норбэртам пазнаёміліся. Гэтая «гістарычная падзея» адбылася ў іхняй хаце, куды мама прывяла мяне. Нам сказалі паціснуць адно аднаму рукі. Паціснулі. І я засталася стаяць пры печы, а Норбэрт пайшоў сабе гуляць з нейкімі цацкамі. Мама пайшла дахаты, ягоная бабця таксама некуды ныркнула, ягоная ж маці чамусьці ляжала ўдзень, памятаю, на ложку за посцілкай, што мяне дзівіла, бо мая мама ўдзень магла ляжаць на ложку толькі ў свята якое альбо калі хварэла. Мабыць у іхняй Польшчы такія парадкі — вылежвацца ўдзень ні з таго, ні з сяго. Дык яна ляжала сабе, ну а мы з Норбэртам, лічылася, гулялі. Я потым расказвала маме, як мы дружненька гулялі — можа нават, гэта былі мае першыя спробы фантазіраваць, так бы мовіць, пачаткі маёй вуснай творчасці. Ды, як і належыць, першы блін комам! Бо Норбэртава бабця здала мяне назаўтра не за панюх табакі. — А каб з месца ваша паненка скранулася! — казала яна маме. — Ні на крок ад печы не адышлася! Наш то гатовы быў гуляць, а ваша нібы прыліпла да печы — адстояла ўвесь час і пайшла з тым самым! Ну што ж… Я, вядома, ужо больш нікому не распавядала пра нашы з Норбэртам «удалыя гулі». Другое спатканне з ім было спачатку таксама мала памыснае, але на выручку прыйшло маё глыбокае веданне польскіх, як я думала, вершаў. Тады мы стаялі з ім каля электрычнага слупа. Доўга стаялі і доўга маўчалі. Ён, што праўда, трохі вурчэў, цягаючы туды-сюды палку з двума колцамі, якую яму змайстраваў ягоны «дзядэк». А паколькі ў мяне ні гэткага рукастага дзядэка, ні адпаведна гэткай палкі з колцамі не было, то я й не вурчэла. Стаяла сабе, склаўшы рукі, ды маўчала. І Норбэрт нарэшце не вытрываў. — Чэго завшэ мільчыш? — запытаў ён. — Чэму ніц не мувіш? Я яшчэ трохі памаўчала, а потым загаварыла, як мне думалася, польскімі вершамі: — Пес шчэка на чловека, а чловек шчэка на пса! — пераможна выпаліла я пачутае мной невядома калі і невядома ад каго. Выпаліла і зноў змоўкла. Ды маўчанне ўжо скончылася, бо Норбэрт імгненна забыўся на сваю цацку і ажно прысеў ад рогату. Так мы пасябравалі.
Ровар і Норбэрт Зразумела, што калі я пасябравала з Норбэртам, то вельмі хутка з ім пазнаёміліся і Рэня з Толікам. І нас ужо было чацвёра! Праўда, Толіку нізавошта не ўдавалася правільна вымавіць Норбэртава імя, а паколькі ад нас з Рэняй ён ужо навучыўся называць ровар — роварам, а не веласіпедам, то гэтае ўменне дапамагло яму і ў стасунках з Норбэртам. Толік называў яго для зручнасці Роварам. І мы ўсе, у тым ліку і Норбэрт, згадзіліся, бо што ты з гэтага няўмекі Толіка возьмеш? Не прыпомню, чаго нашу чацвёрку панесла аднойчы да сажалкі Мячкоўскіх. Чаго мы туды павалакліся з Толікавым роварам? Хутчэй за ўсё, Толік проста паленаваўся адагнаць яго дахаты, ну а кінуць пры дарозе таксама ж страшна было — «Арлёнкі» абы-дзе не валяюцца! Дык прывалакліся ўсе ўчатырох, пасядзелі трохі на беразе, боўтаючы нагамі ў вадзе, а потым Толіку ўздумалася, што ровар трэба памыць — гаспадарлівы такі сынок быў у нашага парторга. Пацягнулі мы ровар, спусцілі з берага ў ваду, а ён — боўць! — і ў вадзе ўвесь апынуўся, толькі трохі задняга кола над вадою засталося. Сажалка не так даўно выкапаная была, глыбакаватая для такіх зухаў, як мы. Пачалі мы камбінаваць, што ды як рабіць, а Толік наш адразу я-я-як зарумзае ды ходу!.. А што нам заставалася? Сыпанулі гарохам куды каторы па хатах. Зашылася я, памятаю, у кусты парэчак, ажно доўга сядзець не давялося — выгнаў мяне адтуль крык цёці Каці. Як была яна, бедачына, дома ў халаце ды хатніх пантофліках, так і пабегла па вёсцы з крыкам. Бяжыць, крычыць штосьці неразборлівае — і да сажалкі. Мая маці таксама пабегла — ну а як тут уседзіш? Норбэртавы таксама выбеглі на крык. Усе — да сажалкі! — Помогите! Помогите! — лямантуе цёця Каця. Каму? Дзе? Хто топіцца? Норбэртавы «дзядэк» з бабцяй прыбеглі апошнімі, а разам з імі — Норбэртава мамуся з растрэсенымі па плячах валасамі і сам Норбэрт… Асмелілася і я таксама падысці хоць бы і здаля. А цёця Каця бегае па беразе сажалкі, лямантуе, потым раптам, нібы спатыкнулася, утаропілася на Норбэрта ды аціхла на паўгуку. — Т-ты? Т-ты живой? Вылез… из воды? Сам… вылез?.. Нас — Рэню, мяне і нават Толіка — Норбэрт разумеў ужо добра. Мы дамаўляліся сходу, а цёцю Кацю ці то ад страху, ці яшчэ з якой прычыны не пажадаў зразумець — крутнуў галавой ды схаваўся за бабцін шырокі падол. Цёця Каця пачала ўсім тлумачыць, што Норбэрт уваліўся ў сажалку, увесь уваліўся, і што Толік дома моцна плача, крычыць, што Нор… Тут цёця Каця замоўкла, утаропілася на Норбэрта, а потым на мяне… Мы ўсе прагаломшана маўчалі, толькі Норбэрт выціснуў, пасмялеўшы: — Вцале не впадлэм до садзавкі… — Ён жа і сухі во ўвесь, як бы ён з сажалкі гэткі сухі быў?.. — пачала разважаць Норбэртава бабця, забыўшыся і на пальшчызну, бо калі прыязджалі госці з Польшчы, яна выкручвала сваю гаворку на польскі манер. — Гэта не Норбэрт, а ровар у сажалцы, — пасмялела нарэшце і я, скумекаўшы, мабыць, што калі Норбэрт жывы і не ў сажалцы, то за ровар, які ляжыць цяпер у вадзе, нам, можа, й не надта перападзе… — Ро-вар! — нараспеў прамовіла па складах цёця Каця і… засмяялася. — Ровар! Они… утопили… ровар!.. Ве-ло-си-пед! Так это Толик имел ввиду ве-ло-си-пед, а не Нор..Нор-бер-та… Яна была яўна шчаслівая. Мы з Норбэртам на ўсякі выпадак адышліся трохі, але ўжо смяяліся ўсе, нават Норбэртаў «дзядэк». Ён узяў доўгі крук, якім чэрпалі ваду з сажалкі, павалтузіў ім трохі, падчапіў ровар ды вывалак яго на бераг.
|
|
|
|
|
|
